Silisium və oksigen Yer qabığında ən çox yayılmış iki elementdir. SiO2 əmələ gətirməklə yanaşı, onlar həmçinin qabıqda ən çox rast gəlinən silikat minerallarını əmələ gətirmək üçün birləşirlər. Bütün məlum mineral növlərinin təxminən üçdə birini təşkil edən 800-dən çox məlum silikat mineralı mövcuddur. Birlikdə, onlar çəkisinə görə Yer qabığının və litosferin təxminən 85%-ni təşkil edir. Bu minerallar təkcə maqmatik, çökmə və metamorfik süxurların əsas tərkib hissələri deyil, həm də bir çox qeyri-metal və nadir metal filizləri üçün mənbə rolunu oynayır. Nümunələrə kvars, feldispat, kaolinit, illit, bentonit, talk, slyuda, asbest, vollastonit, piroksen, amfibol, kianit, qranat, sirkon, diatomit, serpentin, peridotit, andalusit, biotit və muskovit daxildir.
1. Feldispat
◆Fiziki Xüsusiyyətlər: Feldispat Yer kürəsində geniş yayılmış bir mineraldır. Kaliumla zəngin olan feldispat kalium feldispat adlanır. Ortoklaz, mikroklin və albit kalium feldispat minerallarına nümunədir. Feldispat yaxşı kimyəvi stabillik nümayiş etdirir və turşulara davamlıdır, ümumiyyətlə parçalanması çətindir. Sərtlik 5,5 ilə 6,5 arasında, sıxlığı 2,55 ilə 2,75 arasında, ərimə nöqtəsi isə 1185 ilə 1490 arasında dəyişir.°C. Bu, tez-tez kvars, muskovit, biotit, sillimanit, qranat və az miqdarda maqnetit, ilmenit və tantalit ilə birlikdə baş verir.
◆İstifadəsi: Şüşə əritməsində, keramika xammalında, keramika şirələrində, emaye xammalında, kalium gübrəsində, dekorativ daşlar və yarıqiymətli daşlar kimi istifadə olunur.
◆Seçim üsulları: Əl ilə yığma, maqnit ayırma, üzmə.
◆Yaradılış və Təzahür: Qneyslərdə və ya qneys metamorfik süxurlarında rast gəlinir; bəzi damarlar qranit və ya mafik süxur cisimlərində və ya onların təmas zonalarında olur. Əsasən peqmatitik feldispat massivlərində və ya fərqlənmiş tək feldispat peqmatitlərində cəmləşmişdir.
2. Kaolinit
◆Fiziki Xüsusiyyətləri: Saf kaolinit ağ rəngdədir, lakin çirklərə görə tez-tez açıq qırmızı, sarı, mavi, yaşıl və ya boz rəngdə olur. Sıxlığı 2,61 ilə 2,68 arasında, sərtliyi isə 2 ilə 3 arasında dəyişir. Kaolinit gündəlik istifadə və sənaye keramikasının, odadavamlı materialların, kağız istehsalının, tikinti, örtüklərin, rezin, plastiklərin, tekstil məmulatlarının istehsalında və doldurucu və ya ağ piqment kimi istifadə olunur.
◆İstifadəsi: Gündəlik istifadə və sənaye keramika, odadavamlı materiallar, kağız istehsalı, tikinti, örtüklər, rezin, plastik, tekstil istehsalında və doldurucu və ya ağ piqment kimi istifadə olunur.
◆Seçim üsulları: Quru və yaş maqnit ayırma, cazibə qüvvəsi ilə ayırma, kalsinasiya, kimyəvi ağartma.
◆Yaradılış və Baş vermə: Əsasən silisium-alüminium oksidi ilə zəngin olan magmatik və metamorfik süxurlardan əmələ gəlmiş, aşınma və ya aşağı temperaturlu hidrotermal əvəzlənmə ilə dəyişdirilmişdir.
3. Mika
◆Fiziki Xüsusiyyətləri: Mika çox vaxt ağ rəngdədir, açıq sarı, açıq yaşıl və ya açıq boz çalarları var. Şüşə kimi parıltıya, yarıq səthlərdə mirvariyəbənzərliyə və elastik, lakin elastik olmayan nazik təbəqələrə malikdir. Sərtlik 1-dən 2-yə, sıxlığı isə 2,65-dən 2,90-a qədər dəyişir. Mika odadavamlı materiallarda, keramikada, elektrik çinisində, çubuqlarda, şüşə lifdə, rezin, kağız istehsalında, piqmentlərdə, əczaçılıq məhsullarında, kosmetikada, plastiklərdə və incəsənət oyma üçün köməkçi material kimi istifadə olunur.
◆İstifadəsi: Odadavamlı materiallarda, keramikada, elektrik çinisində, çubuqlarda, şüşə lifdə, rezin, kağız istehsalında, piqmentlərdə, əczaçılıq məhsullarında, kosmetikada, plastiklərdə və incəsənət oyma üçün köməkçi material kimi istifadə olunur.
◆Seçim üsulları: Əl ilə yığma, elektrostatik ayırma, maqnit ayırma.
◆Yaradılış və Baş Vermə: Əsasən alüminiumla zəngin kristal şistlərdə və bəzi aşağı temperaturlu hidrotermal kvars damarlarında da rast gəlinən aralıq turşulu vulkanik süxurların və tüflərin hidrotermal dəyişməsi nəticəsində əmələ gəlir.
4. Talk
◆Fiziki Xüsusiyyətləri: Saf talk rəngsizdir, lakin çirklərə görə tez-tez sarı, yaşıl, qəhvəyi və ya çəhrayı görünür. Şüşə kimi parıltıya və Mohs şkalasında 1 sərtliyə malikdir. Talk kağız istehsalı və rezin sənayesində doldurucu, tekstil sənayesində isə ağardıcı vasitə kimi geniş istifadə olunur. Həmçinin keramika, boyalar, örtüklər, plastiklər və kosmetika sahələrində də tətbiq olunur.
◆İstifadəsi: Kağız istehsalı və rezin sənayesində doldurucu, tekstil sənayesində ağardıcı vasitə, keramika, boyalar, örtüklər, plastiklər və kosmetika məhsullarında istifadə olunur.
◆Seçim üsulları: Əl ilə yığma, elektrostatik ayırma, maqnit ayırma, optik çeşidləmə, üzmə, təmizləmə.
◆Yaradılış və Baş vermə: Əsasən hidrotermal dəyişmə və metamorfizm nəticəsində əmələ gəlmiş, tez-tez maqnezit, serpentin, dolomit və talk şisti ilə əlaqələndirilir.
5. Muskovit
◆Fiziki Xüsusiyyətləri: Muskovit, tez-tez ağ, boz, sarı, yaşıl və ya qəhvəyi rənglərdə görünən bir slyuda mineral növüdür. Parçalanmış səthlərində mirvariyə bənzər şüşə parıltıya malikdir. Muskovit yanğınsöndürmə vasitələri, qaynaq çubuqları, plastiklər, elektrik izolyasiyası, kağız istehsalı, asfalt kağızı, rezin, mirvari piqmentləri, plastiklər, boyalar və funksional doldurucu kimi rezin üçün istifadə olunur.
◆İstifadəsi: Yanğınsöndürmə vasitələri, qaynaq çubuqları, plastiklər, elektrik izolyasiyası, kağız istehsalı, asfalt kağızı, rezin, inci piqmentləri, plastiklər, boyalar və rezin kimi funksional doldurucu kimi istifadə olunur.
◆Seçim üsulları: Üzmə, külək seçimi, əl seçimi, soyma, sürtünmə seçimi, incə üyütmə, ultra incə üyütmə, səth modifikasiyası.
◆Yaradılış və Baş vermə: Əsasən maqmatik təsir və peqmatitik təsirin məhsuludur, tez-tez kvars, feldispat və nadir radioaktiv minerallarla əlaqəli qranit peqmatitlərində və slyuda şistlərində rast gəlinir.
Tərcümənin davamı:
6. Sodalit
Sodalit, adətən kristal səthində paralel zolaqları olan yastı silindrik kristallar olan triklinik kristal sistemidir. Şüşəvari parıltıya malikdir və sınıq şüşəvaridən mirvari parıltıya qədər dəyişir. Rənglər açıqdan tünd mavi, yaşıl, sarı, boz, qəhvəyi, rəngsiz və ya parlaq bozumtul-ağa qədər dəyişir. Sərtlik 5,5 ilə 7,0 arasında dəyişir, xüsusi çəkisi 3,53 ilə 3,65 arasındadır. Əsas minerallar sodalit və az miqdarda silisium, kvars, qara slyuda, qızıl slyuda və xlorit kimi köməkçi minerallardır.
Sodalit kristal şistlərdə və qneyslərdə rast gəlinən regional metamorfizm məhsuludur. Dünyaca məşhur istehsalçılar arasında İsveçrə, Avstriya və digər ölkələr var. 1300 dərəcəyə qədər qızdırıldıqda°C, sodalit, qığılcım şamlarının, yağ burunlarının və digər yüksək temperaturlu odadavamlı keramika məhsullarının istehsalında istifadə olunan yüksək dərəcəli odadavamlı material olan mullitə çevrilir. Alüminium da çıxarıla bilər. Gözəl rəngli şəffaf kristallar qiymətli daşlar kimi istifadə edilə bilər və ən çox üstünlük verilən tünd mavidir. ABŞ-ın Şimali Karolina ştatında tünd mavi və yaşıl qiymətli daş keyfiyyətli sodalit istehsal olunur.
7.Nar
◆Fiziki xüsusiyyətlər
Adətən qəhvəyi, sarı, qırmızı, yaşıl və s. olur; şəffafdan şəffaflığa qədər; şüşəvari parıltı, qatranvari parıltı ilə sınıq; parçalanma yoxdur; sərtlik 5.6~7.5; sıxlıq 3.5~4.2.
◆Tətbiqlər
Qranatın yüksək sərtliyi onu aşındırıcı materiallar üçün uyğun edir; gözəl rəng və şəffaflığa malik böyük kristallar qiymətli daş xammalı kimi istifadə edilə bilər.
◆Ayrılma üsulları
Əl ilə çeşidləmə, maqnit ayırma.
◆Yaradılış və baş vermə
Qranat müxtəlif geoloji proseslərdə geniş yayılmışdır və müxtəlif geoloji proseslərə görə müxtəlif növ qranat əmələ gətirir; kalsium-alüminium qranat seriyaları əsasən hidrotermal, qələvi süxurlarda və bəzi peqmatitlərdə istehsal olunur; maqnezium-alüminium qranat seriyaları əsasən maqmatik süxurlarda və regional metamorfik süxurlarda, qneyslərdə və vulkanik süxurlarda istehsal olunur.
8.Biotit
◆Fiziki xüsusiyyətlər
Biotit əsasən metamorfik süxurlarda və qranit kimi bəzi digər süxurlarda olur. Biotitin rəngi qaradan qəhvəyi, qırmızı və ya yaşıl rəngə qədər dəyişir. Şüşəvari parıltıya, elastik kristallara, dırnaqdan az sərtliyə, parçalara ayrılması asan və lövhə formasında və ya sütunludur.
◆Tətbiqlər
Əsasən tikinti materialları yanğından mühafizə, kağız istehsalı, asfalt kağızı, plastik, rezin, yanğınsöndürmə vasitələri, qaynaq çubuqları, zərgərlik məmulatları, mirvari piqmentləri və digər kimya sənayesində istifadə olunur. Son illərdə biotit həmçinin dekorativ örtüklərdə, məsələn, əsl daş boyasında geniş istifadə olunur.
◆Ayrılma üsulları
Üzmə, külək seçimi, əl seçimi, soyma, sürtünmə seçimi, incə üyütmə, ultra incə üyütmə, səth modifikasiyası.
9.Muskovit
◆Fiziki xüsusiyyətlər
Muskovit ağ slyuda qrupuna aid bir slyuda mineral növüdür, alüminium, dəmir və kalium silikatıdır. Muskovit tünd rəngli muskovitə (qəhvəyi və ya yaşılın müxtəlif çalarları və s.) və açıq rəngli muskovitə (açıq sarının müxtəlif çalarları) malikdir. Açıq rəngli muskovit şəffafdır və şüşəvari parıltıya malikdir; tünd rəngli muskovit yarı şəffafdır. Şüşəvaridən submetal parıltıya qədər, inci parıltılı parçalanma səthinə malikdir. Nazik təbəqələr elastikdir, sərtliyi 2~3, xüsusi çəkisi 2.70~2.85, keçirici deyil.
◆Tətbiqlər
Tikinti materialları sənayesində, yanğınsöndürmə sənayesində, yanğınsöndürmə vasitələrində, qaynaq çubuqlarında, plastiklərdə, elektrik izolyasiyasında, kağız istehsalında, asfalt kağızında, rezinlərdə, mirvari piqmentlərində və digər kimya sənayesində geniş istifadə olunur. Ultra incə slyuda tozu mexaniki möhkəmliyi artırmaq, sərtliyi, yapışmanı, yaşlanmaya qarşı müqaviməti və korroziyaya davamlılığı artırmaq üçün plastiklər, örtüklər, boyalar, rezin və s. üçün funksional doldurucu kimi istifadə olunur.
Sənayedə əsasən izolyasiya və istiliyə davamlılığı, eləcə də turşulara, qələvilərə, sıxılma və soyma xüsusiyyətlərinə qarşı müqaviməti üçün istifadə olunur, elektrik avadanlıqları və elektrik cihazları üçün izolyasiya materialları kimi istifadə olunur; ikincisi isə buxar qazanlarının, əritmə sobalarının pəncərələrinin və mexaniki hissələrin istehsalında istifadə olunur.
◆Ayrılma üsulları
Üzmə, külək seçimi, əl seçimi, soyma, sürtünmə seçimi, incə üyütmə, ultra incə üyütmə, səth modifikasiyası.
10.Olivin
◆Fiziki xüsusiyyətlər
Zeytun yaşılı, sarı-yaşıl, açıq boz-yaşıl, yaşıl-qara. Şüşəvari parıltı, adi qabıqşəkilli sınıq; sərtlik 6.5~7.0, sıxlıq 3.27~4.37.
◆Tətbiqlər
Maqnezium birləşmələri və fosfatlar üçün xammal kimi istifadə olunur, kalsium-maqnezium fosfat gübrələrinin istehsalında istifadə olunur; maqneziumla zəngin olivin odadavamlı materiallar kimi istifadə edilə bilər; şəffaf, iri dənəli olivin qiymətli daş xammalı kimi istifadə edilə bilər.
◆Ayrılma üsulları
Yenidən seçim, maqnit ayırma.
◆Yaradılış və baş vermə
Əsasən maqmatik təsir nəticəsində əmələ gəlir, piroksen, amfibol, maqnetit, platin qrupu mineralları və s. ilə əlaqəli ultraəsas və əsas süxurlarda baş verir.
Yazı vaxtı: 31 iyul 2024